زنجيره خلاقيت

 زنجيره خلاقيت از مثلث ريلوكس تا دريل‌هاي چندوجهي

اگر به مركزيت هريك از رئوس يك مثلث متساوي الاضلاع  دايره‌اي به شعاع اضلاع آن مثلث رسم شود، كمان‌هاي حاصل از تقاطع دايره‌ها در اطراف مثلث اوليه ، يك مثلث متساوي الاضلاع محدب را پديد مي آورد كه به  افتخار فرانزريلوكس (1905-1829) به نام مثلث ريلوكس ناميده مي شود. نحوه ترسيم يك مثلث ريلوكس در شكل مقابل  به تصويركشيده شده است. (شكل يك)

 اين مثلث داراي خواص هندسي زيادي است ، ازجمله اينكه مي تواند درحين دوران حول مركز خود ، سطح يك مربع را كه طول اضلاع آن برابر با طول اضلاع اين مثلث باشد،  پوشش دهد. مانند آنچه در شكل 2 نشان داده شده است. اشاره به اين نكته لازم است كه دوران مثلث ريلوكس در داخل چنين مربعي مستلزم آن است كه مركز آن علاوه بر حركت وضعي، يك حركت انتقالي نيز در يك مدار تقريباً بيضي شكل داشته باشد.مسير چنين حركت انتقالي در مركز شكلهاي زير مشهود است   .

   مثلث ريلوكس باداشتن خواص هندسي ويژه كاربردهاي فراواني در علوم و صنايع مختلف يافت، از جمله استفاده از شكل ظاهري آن در گچبري‌ها و كارهاي تزئيني..در شكل 3 يك نمونه از كاربردهاي اين شكل هندسي در پيشه معماري نشان داده شده است. اما نزديك به يك قرن گذشت تا درسال 1914 ايده‌اي كه با بهره‌گيري از خواص هندسي و رياضي مثلث ريلوكس در ذهن خلاق هري وات جرقه زد اساس ساخت يكي از اختراعات ارزشمند صنعتي و در واقع، يكي ازحلقه‌هاي اين زنجيره خلاقيت را رقم زد.

 ايده وات اين بود كه اگر مثلث ريلوكس مي‌تواند به هنگام دوران سطح يك مربع را پوشش دهد، پس مي‌توان از آن به عنوان سطح مقطع مته‌اي براي ايجاد سوراخ‌هاي مربعي استفاده كرد. مشكلي كه براي تحقق ايده او وجود داشت، طراحي يك محورخاص براي اين مته بود، به نحوي كه حركت انتقالي مورد نياز مركز مثلث ريلوكس را تأمين كند. وات بابهره گيري مجدد ازذهن خلاق خود توانست چنين محوري را مانند آنچه در شكل 4 نشان داده شده است، طراحي كند و بسازد .

 شكل 3                                                                شكل 4                                                 

ايده بعدي كه تحقق آنها منجر به شكل گرفتن حلقه‌هاي بعدي اين زنجيره شده، اين بود كه اگر مي‌توان سوراخ‌هاي چهاروجهي ايجاد كرد، پس مي توان سوراخ‌هاي پنج ، شش و....وجهي نيز ايجاد كرد. البته، تحقق بخشيدن به اين ايده مستلزم رجعت مجدد ومددگرفتن از علم رياضيات بود،  اما مهم اين بود كه تحقق يافت. امروزه، شركت برادران وات انواع مختلف دريل‌ها را كه قادرند سوراخ‌هاي چند وجهي ايجاد كنند توليد وبه بازار صنعت عرضه مي‌كند.

   نكته جالب اين است كه موتور وانكل بر اساس همين طرح طراحي و ساخته شد. اين موتور تك سيلندر است . البته هنوز به تكامل خود دست نيافته و مشكلات آن بصورت كامل رفع نشده است .حركت هاي اين موتور مطابق تصاوير زير است . [1]

  سطوح نوآوري

آلتشولر پس از بررسي مقدماتي 200.000 سند ثبت اختراع 40.000 مورد آن را به عنوان ابتكار انتخاب و آنها را به 5 سطح تقسيم كرد ( جدول 1 )

جدول 1- سطوح نو آوري

اين سوال براي اكثر افراد مطرح است كه چرا با دانستن نيازهاي بشري و نيز راههاي بدست اورد آن ، با ايجاد ساختارهاي نظام يافته اختراع ، هنوز اختراعات به سختي و با تلاش زياد بدست مي آيند؟

پاسخ اين مسئله در بررسي سطوح خلاقيت مشخص مي شود . يك كشف يا اختراع سطح پنج ، باعث شروع يك زنجيره اختراعات در سطوح زيرين خود مي گردد. به عبارتي يك اختراع سطح پنجم را مي تواند زاينده يك ميليون اختراع سطح يك باشد. از اين منظر زماني تحولات وسيع در سطح دانش ايجاد مي شود كه اختراعات سطح يك توسعه يابند[1]، اگر به دهه هاي سي ، چهل و پنجاه  قرن بيستم نگاه كنيم مي بينيم اين نوع اختراعات و اكتشافات زياد بوده اند، بطور مثال كشف ليزر دنيايي را پيش روي مخترعان گذاشت كه از تجهيزات اختر شناسي تا اسباب بازي هاي كودكان توسعه يافت .شروع به كار اولين كامپيوتر ها ، انسان را به آرزوهاي محالش نزديك كرد و بعضا از انها گذراند. كشف ايزوتوپها و مواد اتمي ، تا ساخت هزاران دارو پيشرفت كرد. كشف الكتريسيته در قرن 19 مباني رشد بشري را در قرن بيستم  پايه گذاشت. اين گونه موارد در اندك زماني رخ مي دهند و پس از آن طوفان اختراعات متعدد به راه مي افتد ، اما پس از هر طوفاني آرامش طولاني حكم فرما مي شود. همانگونه كه در سالهاي اخير اين سير نزولي در شتاب اختراعات بسيار مشهود است. شايد اختراعات و اكتشافات سطح پنجم آينده اصلا از جنس اكتشافات كنوني نباشند، اكتشافاتي از جنس ماورا ، تخيل ، روح ، بعد هاي جديد، جهش هاي زماني و ...

در نمودار زير بصورت شماتيك اين چرخه را ملاحظه مي نماييد .

در اين نمودار وقتي در موقعيت زماني سطح يك قرار مي گيريد فقط يك جهش مجدد از نوع سطح چهار و پنج مي تواند زنجيره را دوباره به حركت در آورد.به نمودارهاي زير توجه فرماييد.